Vergoeding psycholoog: wat dekt je zorgverzekering?

Een van de meest gestelde vragen als je overweegt naar een psycholoog te gaan: wat kost het en wat vergoedt mijn zorgverzekering? De Nederlandse zorgverzekeringswetgeving kan ingewikkeld zijn, maar in dit artikel leggen we helder uit hoe het zit met de vergoeding van psychologische zorg.

We bespreken het verschil tussen verzekerde en onverzekerde zorg, het eigen risico, en wat je kunt doen als je niet (volledig) vergoed wordt. Zo weet je precies waar je aan toe bent voordat je de eerste stap zet.

Direct op zoek naar een psycholoog? Vind een psycholoog bij jou in de buurt en informeer naar de vergoedingsmogelijkheden.

Wat vergoedt de basisverzekering?

De basisverzekering is de verplichte zorgverzekering die elke Nederlander heeft. Hierin zit ook een vergoeding voor psychologische zorg, maar alleen onder bepaalde voorwaarden.

Verzekerde psychologische zorg

De basisverzekering vergoedt psychologische behandelingen voor psychische stoornissen die zijn vastgelegd in de DSM-5 (het handboek voor psychische aandoeningen). Voorbeelden zijn:

• Depressie en depressieve klachten
• Angststoornissen (paniekstoornis, fobie, gegeneraliseerde angststoornis)
• Posttraumatische stressstoornis (PTSS)
• Obsessief-compulsieve stoornis (OCS)
• Eetstoornissen
• ADHD
• Persoonlijkheidsstoornissen
• Autismespectrumstoornissen
• Bipolaire stoornis

Voorwaarden voor vergoeding

Om in aanmerking te komen voor vergoeding vanuit de basisverzekering moet je aan deze voorwaarden voldoen:

1. Verwijzing van huisarts of andere verwijzer: Je hebt een geldige verwijsbrief nodig.
2. Diagnose door behandelaar: De psycholoog stelt een DSM-5 diagnose die binnen de verzekerde zorg valt.
3. Gecontracteerde zorgaanbieder: De psycholoog of praktijk heeft een contract met jouw zorgverzekeraar (bij niet-gecontracteerde zorg krijg je vaak minder vergoed).

De verwijzing van de huisarts

De huisarts speelt een cruciale rol als poortwachter van de GGZ. Zonder verwijzing geen vergoeding vanuit de basisverzekering.

Wat staat er in een verwijsbrief?

Een geldige verwijsbrief bevat:

• Je persoonsgegevens
• Een (vermoeden van een) DSM-5 diagnose of klachtomschrijving
• Of je wordt verwezen naar de basis-GGZ of specialistische GGZ
• De datum van verwijzing
• De handtekening van de huisarts

Wie mag nog meer verwijzen?

Naast de huisarts mogen ook andere zorgverleners verwijzen:

• Bedrijfsarts
• Medisch specialist
• Verpleegkundig specialist GGZ
• Praktijkondersteuner Huisarts GGZ (POH-GGZ)

Hoe vraag je een verwijzing aan?

Maak een afspraak bij je huisarts en bespreek je klachten. Als de huisarts denkt dat psychologische hulp zinvol is, kan hij of zij direct een verwijzing uitschrijven. De huisarts bepaalt ook of je wordt verwezen naar de basis-GGZ of de specialistische GGZ, afhankelijk van de ernst van je klachten.

Lees ook: Wanneer ga je naar een psycholoog?

Het eigen risico

Een belangrijk punt om rekening mee te houden: het eigen risico. Dit is het bedrag dat je eerst zelf betaalt voordat de verzekering kosten vergoedt.

Hoe werkt het eigen risico?

• Het verplichte eigen risico is in 2025 €385 per jaar
• Sommige mensen hebben een vrijwillig verhoogd eigen risico (tot €885)
• Het eigen risico geldt per kalenderjaar
• Als je eigen risico al is verbruikt (bijvoorbeeld door andere zorg), betaal je geen eigen risico meer voor de psycholoog

Rekenvoorbeeld

Stel: je start in maart met een behandeling bij een psycholoog. De kosten van de eerste sessies zijn €500. Als je nog geen eigen risico hebt verbruikt, betaal je eerst €385 zelf. De overige €115 wordt vergoed door je verzekering.

Voor de rest van het jaar betaal je geen eigen risico meer voor GGZ-zorg (tenzij je vrijwillig verhoogd eigen risico hebt en dat nog niet volledig is benut).

Wanneer geldt het eigen risico niet?

Het eigen risico geldt niet voor:

• Jongeren tot 18 jaar
• Huisartsenzorg (inclusief POH-GGZ)
• Bepaalde preventieve zorg

De basis-GGZ: voor lichte tot matige klachten

De basis-GGZ is bedoeld voor mensen met lichte tot matige psychische klachten. Dit is vaak de eerste stap na verwijzing door de huisarts.

Kenmerken van de basis-GGZ

• Doelgroep: Lichte tot matige psychische problematiek
• Behandelduur: Meestal 5 tot 12 sessies
• Behandelaars: GZ-psychologen, psychotherapeuten
• Bekostiging: Via zorgprestaties (kort, middel, intensief, chronisch)

Zorgprestaties in de basis-GGZ

De basis-GGZ werkt met vaste zorgprestaties die bepalen hoeveel behandeltijd beschikbaar is:

• Basis GGZ Kort: Tot 294 minuten directe en indirecte tijd
• Basis GGZ Middel: Tot 495 minuten
• Basis GGZ Intensief: Tot 750 minuten
• Basis GGZ Chronisch: Voor mensen met stabiele, langdurige problematiek

De psycholoog bepaalt na de intake welke zorgprestatie passend is voor jouw situatie.

De specialistische GGZ: voor complexere problematiek

Als je klachten ernstiger of complexer zijn, word je verwezen naar de specialistische GGZ.

Wanneer specialistische GGZ?

Je komt in aanmerking voor specialistische GGZ bij:

• Ernstige of complexe psychische stoornissen
• Meerdere diagnoses tegelijk (comorbiditeit)
• Risico op suicide of zelfbeschadiging
• Psychotische klachten
• Ernstige persoonlijkheidsproblematiek
• Noodzaak tot intensieve behandeling

Kenmerken van de specialistische GGZ

• Behandelduur: Langer en intensiever dan basis-GGZ
• Behandelaars: Klinisch psychologen, psychiaters, psychotherapeuten
• Multidisciplinair: Vaak behandeling door een team van specialisten
• Vormen: Ambulant, dagbehandeling, of klinische opname

Bekostiging specialistische GGZ

De specialistische GGZ werkt met het zorgprestatiemodel. Elke sessie of activiteit wordt apart geregistreerd en gedeclareerd. De totale vergoeding hangt af van:

• Het aantal en type consulten
• De setting (ambulant, dagbehandeling, klinisch)
• De betrokken beroepsgroepen

Wanneer wordt psychologische zorg NIET vergoed?

Niet alle psychologische hulp valt onder de verzekerde zorg. Dit zijn de belangrijkste uitzonderingen:

Aanpassingsstoornissen

Klachten die ontstaan als reactie op een ingrijpende gebeurtenis (zoals scheiding, rouw, of werkproblemen) zonder dat er sprake is van een volledige DSM-5 diagnose, worden vaak geclassificeerd als aanpassingsstoornis. Deze valt sinds 2012 niet meer onder de verzekerde zorg.

Relatieproblematiek

Relatietherapie of partnerrelatieproblemen worden niet vergoed, tenzij er een onderliggende psychische stoornis is bij een van de partners.

Werkgerelateerde problemen

Pure werkproblemen zoals arbeidsconflicten of coaching voor werk vallen niet onder verzekerde zorg. Wel vergoed: als werkstress leidt tot een burn-out of depressie met DSM-5 diagnose.

Levensfaseproblemen

Begeleiding bij levensvragen, identiteitsontwikkeling, of rouwverwerking (zonder stoornis) wordt niet vergoed.

Lichte klachten

Als je klachten te licht zijn voor een DSM-5 diagnose, kom je niet in aanmerking voor vergoede zorg. De huisarts of POH-GGZ kan dan vaak wel ondersteuning bieden.

De aanvullende verzekering

Heb je klachten die niet onder de basisverzekering vallen? Dan kan een aanvullende verzekering uitkomst bieden.

Wat vergoeden aanvullende verzekeringen?

Afhankelijk van je polis kunnen aanvullende verzekeringen vergoeden:

• Psychologische hulp zonder DSM-5 diagnose
• Eerstelijnspsychologie (directe toegang zonder verwijzing)
• Coaching of counseling
• Relatietherapie
• Mindfulness-training of MBSR
• Niet-gecontracteerde zorg

Hoeveel wordt vergoed?

De vergoeding varieert sterk per verzekeraar en polis:

• Sommige polissen vergoeden enkele honderden euro's per jaar
• Duurdere aanvullende verzekeringen vergoeden meer
• Er geldt vaak een maximum aantal sessies of euro's per jaar
• Let op: aanvullende verzekeringen kun je meestal alleen aan het begin van het jaar afsluiten of wijzigen

Let op wachttijd bij overstappen

Als je een aanvullende verzekering afsluit specifiek voor psychologische zorg, kan er een wachttijd gelden voordat je aanspraak kunt maken op de vergoeding.

Kosten zelf betalen: wat kost een psycholoog?

Als je ervoor kiest om zelf te betalen, of als je zorg niet wordt vergoed, is het goed om te weten wat je kunt verwachten qua kosten.

Gemiddelde tarieven

De kosten voor een psycholoog varieren, maar gemiddeld kun je rekenen op:

• Intake gesprek: €100 - €150
• Vervolgsessie (45-60 min): €90 - €130
• Gespecialiseerde behandeling: €100 - €180 per sessie

De exacte tarieven hangen af van de regio, de ervaring van de psycholoog, en het type behandeling.

Voordelen van zelf betalen

Hoewel het financieel zwaarder is, zijn er ook voordelen aan zelf betalen:

• Geen wachttijd: Je kunt vaak sneller terecht
• Geen verwijzing nodig: Je kunt direct een afspraak maken
• Meer keuze: Je bent niet gebonden aan gecontracteerde zorgaanbieders
• Privacy: Je behandeling wordt niet geregistreerd bij je zorgverzekeraar
• Flexibiliteit: Geen beperkingen in aantal sessies

Fiscale aftrek

In sommige gevallen kun je zelf betaalde zorgkosten aftrekken van de belasting als specifieke zorgkosten. Voorwaarden:

• De kosten moeten boven een drempelbedrag uitkomen
• Je moet een verwijzing hebben (ook voor zelf betaalde zorg)
• De behandelaar moet BIG-geregistreerd zijn

Raadpleeg de website van de Belastingdienst voor actuele informatie.

Gecontracteerde versus niet-gecontracteerde zorg

Of je psycholoog een contract heeft met jouw zorgverzekeraar maakt verschil voor je vergoeding.

Gecontracteerde zorg

Als je psycholoog gecontracteerd is:

• De verzekeraar betaalt rechtstreeks aan de zorgaanbieder
• Je krijgt volledige vergoeding (minus eigen risico)
• De psycholoog declareert direct bij je verzekeraar

Niet-gecontracteerde zorg

Als je psycholoog geen contract heeft:

• Je betaalt de rekening zelf en declareert bij je verzekeraar
• Je krijgt een percentage vergoed (vaak 60-80% van het marktconforme tarief)
• Het verschil betaal je zelf

Hoe check je of een psycholoog gecontracteerd is?

• Vraag het direct aan de psycholoog
• Check de zorgzoeker op de website van je zorgverzekeraar
• Bel de klantenservice van je verzekeraar

Praktische tips voor vergoeding

Hieronder enkele praktische tips om het meeste uit je vergoeding te halen:

Voor je start met behandeling

1. Check je polis: Bekijk wat je basisverzekering en eventuele aanvullende verzekering vergoeden.
2. Vraag een verwijzing: Zorg dat je een geldige verwijsbrief hebt van je huisarts.
3. Kies gecontracteerd: Een gecontracteerde psycholoog betekent meestal volledige vergoeding.
4. Informeer naar tarieven: Vraag de psycholoog naar de kosten en wat je zelf moet betalen.
5. Bereken je eigen risico: Check hoeveel eigen risico je nog hebt voor dit jaar.

Tijdens de behandeling

1. Bewaar alle facturen: Voor je administratie en eventuele belastingaftrek.
2. Houd contact met je verzekeraar: Bij vragen over vergoedingen of declaraties.
3. Bespreek de duur: Overleg met je psycholoog hoeveel sessies nodig zijn en wat dat betekent voor de kosten.

Bij problemen

• Neem contact op met de klantenservice van je zorgverzekeraar
• Vraag een specificatie van de declaratie bij je psycholoog
• Dien indien nodig een klacht in bij de Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ)

Vergoeding in Belgie

Voor onze Belgische lezers: het systeem werkt daar anders.

Conventie klinisch psychologen

In Belgie bestaat sinds 2022 een terugbetalingssysteem voor psychologische zorg:

• Tot 20 sessies per jaar kunnen worden terugbetaald
• Je betaalt een remgeld van €11 per sessie (€4 voor mensen met verhoogde tegemoetkoming)
• Verwijzing door huisarts is vereist
• De psycholoog moet geconventioneerd zijn

Aanvullende verzekeringen

Belgische mutualiteiten bieden ook aanvullende vergoedingen voor psychologische zorg. Check bij je mutualiteit wat de mogelijkheden zijn.

Conclusie

De vergoeding van psychologische zorg in Nederland is afhankelijk van verschillende factoren: je diagnose, je verzekeraar, of je psycholoog gecontracteerd is, en je eigen risico. Het belangrijkste om te onthouden:

• Met een verwijzing van de huisarts wordt basis-GGZ en specialistische GGZ vergoed (minus eigen risico)
• Niet alle psychische klachten vallen onder verzekerde zorg
• Aanvullende verzekeringen kunnen uitkomst bieden voor niet-vergoede zorg
• Zelf betalen heeft nadelen maar ook voordelen
• Informeer altijd vooraf bij je verzekeraar en psycholoog over de kosten

Laat financiele overwegingen je niet tegenhouden om hulp te zoeken. Er zijn altijd mogelijkheden, en je mentale gezondheid is de investering waard.