Relatietherapie: wanneer en hoe?

Elke relatie kent ups en downs. Maar soms zitten jullie zo vast dat jullie er samen niet meer uitkomen. Communicatie loopt vast, conflicten escaleren, of de afstand wordt steeds groter. Relatietherapie kan dan helpen om de relatie te verbeteren - of om op een goede manier afscheid te nemen.

In dit artikel leggen we uit wanneer relatietherapie zinvol is, hoe het werkt, en wat je ervan kunt verwachten.

Op zoek naar een relatietherapeut? Vind een psycholoog bij jou in de buurt.

Wat is relatietherapie?

Relatietherapie, ook wel partnerrelatietherapie of koppeltherapie genoemd, is een vorm van psychotherapie waarbij beide partners samen aan de relatie werken. De therapeut helpt jullie om beter te communiceren, conflicten op te lossen, en de band te versterken.

Doel van relatietherapie

Het doel is niet om te bepalen wie gelijk heeft, maar om:

• Inzicht te krijgen in de dynamiek tussen jullie
• Communicatiepatronen te verbeteren
• Onderliggende problemen te begrijpen en aan te pakken
• Conflicten constructief te leren oplossen
• De emotionele band te herstellen of versterken
• Een weloverwogen besluit te nemen over de toekomst van de relatie

Voor wie?

Relatietherapie is voor:

• Getrouwde stellen
• Samenwonende partners
• LAT-relaties (living apart together)
• Verloofde koppels
• LHBTQ+ stellen
• Koppels die overwegen uit elkaar te gaan

Wanneer naar relatietherapie?

Er is geen "te vroeg" voor relatietherapie. Hoe eerder je hulp zoekt, hoe makkelijker problemen zijn op te lossen. Maar de meeste koppels wachten te lang.

Signalen dat relatietherapie kan helpen

• Communicatieproblemen: Jullie praten langs elkaar heen, ruzies escaleren snel, of jullie vermijden belangrijke gesprekken
• Terugkerende conflicten: Dezelfde discussies komen steeds terug zonder oplossing
• Emotionele afstand: Jullie voelen je meer huisgenoten dan partners
• Gebrek aan intimiteit: Fysieke en/of emotionele intimiteit is verdwenen
• Ontrouw: Een van beiden is vreemdgegaan en jullie willen de relatie redden
• Vertrouwensbreuk: Door ontrouw, leugens, of andere gebeurtenissen
• Grote veranderingen: Kinderen krijgen, verhuizen, carrierewisselingen, pensionering
• Verschillende toekomstvisies: Over kinderen, wonen, carriere, of andere grote beslissingen
• Financiele conflicten: Onenigheid over geld en uitgaven
• Schoonouder- of familieconflicten: Spanning door familie van een van beiden

Het is niet alleen voor "zieke" relaties

Relatietherapie is ook waardevol voor stellen die:

• Hun goede relatie nog beter willen maken
• Preventief willen werken aan communicatie
• Een grote verandering (zoals trouwen of kinderen) willen voorbereiden

Hoe werkt relatietherapie?

De intake

Bij de eerste sessie(s) brengt de therapeut de situatie in kaart:

• Wat zijn de klachten en problemen?
• Hoe is de relatie begonnen?
• Wanneer begonnen de problemen?
• Wat hebben jullie al geprobeerd?
• Wat willen jullie bereiken?

Soms heeft de therapeut ook individuele gesprekken met ieder van jullie apart.

De behandeling

Tijdens de sessies werken jullie samen met de therapeut aan:

• Inzicht: Begrijpen hoe jullie interactiepatronen werken en waar ze vandaan komen
• Communicatie: Leren luisteren, je gevoelens uiten, en constructief discussieren
• Oefenen: Nieuwe vaardigheden oefenen tijdens en tussen sessies
• Onderzoeken: Onderliggende behoeftes, angsten en kwetsuren verkennen
• Veranderen: Gedragspatronen doorbreken en nieuwe gewoontes opbouwen

Frequentie en duur

• Frequentie: Meestal wekelijks of tweewekelijks
• Sessieduur: 60-90 minuten (langer dan individuele therapie)
• Totale duur: Varieert sterk - van 8 sessies voor specifieke problemen tot een jaar of langer voor diepgaande verandering

Therapiemethoden

Er zijn verschillende benaderingen van relatietherapie.

Emotionally Focused Therapy (EFT)

EFT is een van de meest onderzochte en effectieve methodes. Het richt zich op de emotionele band tussen partners en helpt om negatieve interactiecycli te doorbreken. De focus ligt op hechtingsbehoeften en emotionele veiligheid.

Gottman-methode

Gebaseerd op decennialang onderzoek door John en Julie Gottman. Richt zich op het versterken van vriendschap, conflicthantering, en het creeren van gedeelde betekenis. Bekend om de "Vier Ruiters van de Apocalyps" (kritiek, minachting, defensiviteit, stonewalling).

Cognitieve gedragstherapie voor koppels

Richt zich op gedragspatronen en denkwijzen die de relatie ondermijnen. Partners leren hun negatieve gedachten over elkaar te herkennen en te veranderen.

Systeemtherapie

Bekijkt de relatie als een systeem waarin beide partners elkaar beinvloeden. De focus ligt op interactiepatronen en hoe verandering bij de een effect heeft op de ander.

Imago-relatietherapie

Ontwikkeld door Harville Hendrix. Gaat ervan uit dat we partners kiezen die ons helpen oude wonden te helen. Gebruikt gestructureerde dialogen om begrip en empathie te vergroten.

Wat kun je verwachten?

De rol van de therapeut

De therapeut is neutraal en kiest geen partij. De rol is om:

• Beide partners te horen
• Patronen zichtbaar te maken
• Nieuwe vaardigheden aan te leren
• Een veilige ruimte te creeren voor moeilijke gesprekken
• De voortgang te bewaken

Wat wordt van jullie verwacht

• Openheid: Bereid zijn om eerlijk te zijn, ook over moeilijke dingen
• Betrokkenheid: Beiden moeten gemotiveerd zijn om te werken aan de relatie
• Oefenen: Huiswerkopdrachten maken tussen sessies
• Geduld: Verandering kost tijd

Mogelijke uitkomsten

• Verbetering: Veel koppels ervaren significante verbetering in communicatie en tevredenheid
• Duidelijkheid: Soms wordt duidelijk dat de relatie niet meer te redden is - ook dat is een uitkomst
• Bewuste keuze: Jullie maken een weloverwogen keuze over de toekomst

Is relatietherapie effectief?

Ja, onderzoek toont aan dat relatietherapie effectief is voor de meeste koppels.

Wat zegt het onderzoek?

• Ongeveer 70% van de koppels ervaart verbetering
• Emotionally Focused Therapy (EFT) heeft de sterkste onderbouwing
• Effect houdt aan na afloop van de therapie
• Hoe eerder je start, hoe beter de resultaten

Factoren die succes beinvloeden

• Motivatie van beide partners: Als beiden echt willen werken aan de relatie
• Timing: Vroeger starten geeft betere resultaten
• Kwaliteit van de therapeut: Ervaring en opleiding maken verschil
• Huiswerk maken: Oefenen tussen sessies versterkt het effect

Kosten en vergoeding

Wat kost relatietherapie?

De kosten varieren:

• Vrijgevestigde therapeuten: €80-150 per sessie
• Sessies duren vaak 75-90 minuten (langer dan individuele therapie)
• Gemiddeld zijn 10-20 sessies nodig

Wordt het vergoed?

Relatietherapie wordt niet vergoed door de basisverzekering. Redenen:

• Relatieproblemen zijn geen medische diagnose
• Het valt buiten de GGZ

Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden een deel. Check je polisvoorwaarden.

Alternatieven

Als kosten een probleem zijn:

• Sommige praktijken bieden een sociaal tarief
• Maatschappelijk werk biedt soms (gratis) relatiebegeleiding
• Online relatietherapie kan goedkoper zijn

Wat als je partner niet mee wil?

Dit is een veelvoorkomend probleem. Toch zijn er mogelijkheden.

Waarom wil je partner niet?

Mogelijke redenen:

• Angst voor wat er besproken wordt
• Schaamte om hulp te vragen
• Denken dat het niet helpt
• Al "opgegeven" hebben
• Bang om als "de schuldige" te worden gezien

Wat kun je doen?

• Bespreek je wens: Leg uit waarom je dit wilt en wat je hoopt te bereiken
• Neem de druk weg: Stel voor om een keer te proberen zonder verplichtingen
• Luister naar bezwaren: Wat is de weerstand precies?
• Ga zelf: Individuele therapie kan je helpen om met de situatie om te gaan

Individuele therapie als alternatief

Als je partner echt niet wil, kun je individueel aan je relatievaardigheden werken. Dit kan indirect ook de relatie verbeteren, of je helpen om een besluit te nemen.

Een relatietherapeut kiezen

Waar let je op?

• Opleiding: Is de therapeut opgeleid in relatietherapie?
• Ervaring: Hoeveel ervaring met koppels?
• Methode: Welke benadering gebruikt de therapeut?
• Neutraliteit: Voelen jullie beiden je gehoord?
• Klik: Voelen jullie je op je gemak?

Registraties

Zoek therapeuten met relevante registraties:

• NVRG (Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie)
• BIG-registratie als psychotherapeut of GZ-psycholoog
• Certificering in specifieke methodes (EFT, Gottman)

Praktische overwegingen

• Kunnen jullie beide naar de locatie/tijdstip?
• Zijn de kosten haalbaar?
• Is online therapie een optie?

Lees meer over hoe je de juiste hulpverlener vindt.

Online relatietherapie

Steeds meer therapeuten bieden online relatietherapie aan. Dit kan voordelen hebben:

• Flexibeler qua tijd
• Geen reistijd
• Makkelijker als een partner vaak weg is
• Soms goedkoper

Voorwaarden voor effectieve online therapie:

• Stabiele internetverbinding
• Prive ruimte waar jullie niet gestoord worden
• Beiden zichtbaar in beeld

Conclusie

Relatietherapie kan helpen om jullie relatie te verbeteren of om op een goede manier afscheid te nemen. Onthoud:

• Vroeg hulp zoeken geeft de beste resultaten
• Relatietherapie vraagt inzet van beide partners
• De meeste koppels ervaren significante verbetering
• Een goede klik met de therapeut is belangrijk
• Als je partner niet wil, kun je ook individueel werken aan je situatie

Durf de stap te zetten. Hulp zoeken is geen teken van zwakte, maar van kracht en betrokkenheid bij je relatie.