Wachttijden GGZ: wat kun je doen?

Je hebt eindelijk de stap gezet om hulp te zoeken, maar dan krijg je te horen dat de wachttijd maanden kan duren. Frustrerend en demotiverend. De wachttijden in de GGZ zijn een groot probleem in Nederland. Maar wat kun je doen terwijl je wacht? En zijn er manieren om sneller geholpen te worden?

In dit artikel leggen we uit hoe de wachttijden ontstaan, wat de Treeknormen zijn, en welke alternatieven je hebt om toch hulp te krijgen.

Direct een psycholoog zoeken? Bekijk psychologen bij jou in de buurt.

Huidige wachttijden in de GGZ

De wachttijden in de Nederlandse GGZ zijn de afgelopen jaren flink opgelopen. Afhankelijk van de regio en de problematiek kunnen wachttijden varieren van enkele weken tot meer dan een jaar.

Gemiddelde wachttijden per sector

• Basis GGZ: Gemiddeld 8-14 weken wachttijd voor intake
• Gespecialiseerde GGZ: Gemiddeld 14-26 weken, afhankelijk van de diagnose
• Hooggespecialiseerde GGZ: Kan oplopen tot 6-12 maanden of langer

Wachttijden per diagnose

De wachttijden verschillen sterk per diagnose:

• Depressie: Gemiddeld 10-16 weken
• Angststoornissen: Gemiddeld 12-18 weken
• Persoonlijkheidsstoornissen: Gemiddeld 20-30 weken of langer
• Eetstoornissen: Gemiddeld 16-26 weken
• ADHD-diagnose: Gemiddeld 26-52 weken
• Autisme-diagnose: Gemiddeld 26-52 weken of langer

Regionale verschillen

De wachttijden verschillen ook per regio. Over het algemeen zijn de wachttijden in de Randstad korter vanwege meer aanbod, terwijl landelijke gebieden vaak langere wachttijden kennen.

Wat zijn Treeknormen?

Treeknormen zijn afspraken over maximale wachttijden in de zorg. Ze zijn in 2000 vastgesteld en gelden als richtlijn voor acceptabele wachttijden.

De Treeknormen voor de GGZ

• Aanmelding tot intake: Maximaal 4 weken
• Intake tot start behandeling: Maximaal 10 weken
• Totaal van aanmelding tot behandeling: Maximaal 14 weken

Worden de Treeknormen gehaald?

Helaas worden de Treeknormen in de praktijk vaak niet gehaald. Volgens de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) overschrijdt een groot deel van de GGZ-instellingen regelmatig deze normen. Dit komt vooral voor bij:

• Complexe problematiek
• Specialistische behandelingen
• Diagnoses waarvoor weinig behandelaren zijn

Waarom zijn de wachttijden zo lang?

De lange wachttijden hebben meerdere oorzaken:

1. Personeelstekort

Er is een groot tekort aan psychologen, psychiaters en andere GGZ-professionals. De opleidingscapaciteit is beperkt en veel professionals verlaten het vak vanwege hoge werkdruk.

2. Toegenomen vraag

De vraag naar psychologische hulp is de afgelopen jaren sterk gestegen. Factoren die hieraan bijdragen:

• Betere herkenning van psychische problemen
• Minder taboe op hulp zoeken
• Toename van psychische klachten (onder andere door COVID-19)
• Vergrijzing en bijbehorende problematiek

3. Administratieve lasten

GGZ-professionals besteden veel tijd aan administratie, waardoor minder tijd overblijft voor patientenzorg.

4. Financieringssysteem

Het huidige financieringssysteem stimuleert niet altijd efficiente zorg. Complexe patienten zijn soms "financieel onaantrekkelijk", waardoor zij langer moeten wachten.

5. Regionaal ongelijke verdeling

Psychologen en psychiaters vestigen zich vaker in stedelijke gebieden, waardoor landelijke regio's tekorten hebben.

Je rechten als patient

Als patient heb je verschillende rechten als het gaat om wachttijden.

Wachtlijstbemiddeling

Als de wachttijd bij een aanbieder langer is dan de Treeknorm, heb je recht op wachtlijstbemiddeling. Dit betekent dat je zorgverzekeraar moet helpen om een alternatieve aanbieder te vinden met kortere wachttijden.

Hoe vraag je dit aan?

1. Bel de klantenservice van je zorgverzekeraar
2. Vraag om wachtlijstbemiddeling voor GGZ
3. Geef aan welke behandeling je nodig hebt en wat de huidige wachttijd is
4. De verzekeraar zoekt alternatieven voor je

Zorgbemiddeling bij lange wachttijden

Je kunt ook contact opnemen met de zorgbemiddelaar van je verzekeraar. Deze kan:

• Zoeken naar aanbieders met kortere wachttijden
• Onderhandelen over snellere plaatsing
• Alternatieven voorstellen (ook niet-gecontracteerde zorg)

Zorgplicht van de verzekeraar

Je zorgverzekeraar heeft een zorgplicht. Dit betekent dat ze ervoor moeten zorgen dat je tijdig de zorg krijgt die je nodig hebt. Als ze dit niet kunnen waarmaken, moeten ze alternatieven bieden of de kosten van niet-gecontracteerde zorg volledig vergoeden.

Tips om sneller geholpen te worden

1. Meld je bij meerdere aanbieders aan

Je mag je bij meerdere GGZ-aanbieders aanmelden. Zodra je bij een aanbieder terechtkunt, zeg je de andere af. Dit verhoogt je kansen op snellere hulp.

2. Vraag naar vrijgevestigde psychologen

Vrijgevestigde psychologen hebben vaak kortere wachttijden dan grote GGZ-instellingen. Zoek vrijgevestigde psychologen bij jou in de buurt.

3. Overweeg online behandeling

Online psychologenpraktijken hebben soms kortere wachttijden. De behandeling vindt plaats via videobellen en is even effectief als face-to-face therapie voor veel klachten.

4. Vraag om een uitzondering

Bij acute problematiek kun je de aanbieder vragen om een spoedplaatsing. Dit geldt bijvoorbeeld bij:

• Suicidale gedachten
• Ernstige crisis
• Snel verslechterende situatie

5. Zoek buiten je directe regio

Soms zijn wachttijden in naburige regio's korter. Een halfuur reizen kan maanden wachttijd schelen.

6. Overweeg niet-gecontracteerde zorg

Niet-gecontracteerde psychologen hebben vaak kortere wachttijden. Let op: je verzekeraar vergoedt meestal 60-80% van het NZa-tarief, dus je betaalt zelf bij.

7. Gebruik de zorgzoeker

Op Zorgkaart Nederland kun je wachttijden van GGZ-aanbieders vergelijken.

Wat kun je doen tijdens het wachten?

Wachten op hulp is zwaar, maar er zijn dingen die je kunt doen om deze periode door te komen.

Huisarts en POH-GGZ

Je huisarts kan je ondersteunen tijdens de wachtperiode. Veel huisartspraktijken hebben een praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ) die kortdurende begeleiding biedt. Dit is gratis (valt onder huisartsenzorg) en heeft meestal korte wachttijden.

Zelfhulp en online modules

Er zijn veel effectieve zelfhulpprogramma's beschikbaar:

• Gripopjedip.nl: Online cursus bij depressieve klachten
• Mentaalvitaal.nl: Informatie en zelfhulp
• Thuisarts.nl: Betrouwbare informatie over psychische klachten
• Zelfhulpboeken: Evidence-based boeken over je specifieke klachten

Lotgenotencontact

Contact met mensen die hetzelfde meemaken kan waardevol zijn. Zoek naar:

• Online forums en communities
• Zelfhulpgroepen in je omgeving
• Patientenverenigingen

Leefstijlaanpassingen

Gezonde leefstijl kan psychische klachten verminderen:

• Beweging: 30 minuten per dag heeft bewezen positief effect op stemming
• Slaap: Regelmatige slaaptijden en slaaphygiene
• Voeding: Gezond eten ondersteunt je mentale gezondheid
• Sociale contacten: Blijf in contact met vrienden en familie
• Structuur: Houd een dagritme aan

Crisisopvang

Als je in crisis raakt tijdens het wachten, zijn er hulplijnen:

• 113 Zelfmoordpreventie: 0900-0113 (24/7) of chat via 113.nl
• Huisarts: Bel je eigen huisarts of de huisartsenpost
• Crisisdienst GGZ: Via je huisarts of 112 bij acuut gevaar

Alternatieven voor de reguliere GGZ

Basis GGZ vs. gespecialiseerde GGZ

Voor lichte tot matige klachten is de Basis GGZ vaak voldoende. Wachttijden zijn hier korter dan in de gespecialiseerde GGZ. Bespreek met je huisarts of Basis GGZ geschikt is voor jouw situatie.

Praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ)

De POH-GGZ bij de huisarts kan kortdurende ondersteuning bieden (meestal 5-8 gesprekken). Dit is gratis, snel beschikbaar, en vaak voldoende bij milde klachten of als overbrugging.

Maatschappelijk werk

Het maatschappelijk werk helpt bij psychosociale problemen en is vaak snel toegankelijk. Geschikt voor problemen rond werk, relaties, financien, of rouw.

Eerstelijnspsycholoog (onverzekerd)

Een eerstelijnspsycholoog werkt zonder verwijzing en buiten de verzekerde GGZ. Je betaalt zelf (€80-120 per sessie), maar bent vaak binnen 1-2 weken aan de beurt. Lees meer over kosten en vergoeding van psychologische hulp.

Bedrijfsmaatschappelijk werk of bedrijfsarts

Als je klachten werkgerelateerd zijn, kun je terecht bij bedrijfsmaatschappelijk werk of de bedrijfsarts. Dit loopt via je werkgever en is gratis.

GGZ via de gemeente (Wmo)

Sommige vormen van psychische ondersteuning vallen onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dit geldt vooral voor begeleiding en dagbesteding. Informeer bij je gemeente.

Klacht indienen over wachttijden

Als je vindt dat de wachttijd onacceptabel lang is, kun je een klacht indienen:

Bij de zorgaanbieder

Elke GGZ-instelling heeft een klachtenfunctionaris. Je kunt daar je onvrede uiten over de wachttijd.

Bij je zorgverzekeraar

Als je verzekeraar niet voldoet aan de zorgplicht, kun je een klacht indienen. Verwijs naar de Treeknormen en vraag om concrete actie.

Bij de NZa

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) houdt toezicht op wachttijden. Je kunt een melding maken via nza.nl.

Bij de Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ)

Als je er met je verzekeraar niet uitkomt, kun je terecht bij de SKGZ voor onafhankelijke bemiddeling.

Conclusie

De wachttijden in de GGZ zijn een serieus probleem, maar je staat niet machteloos. Onthoud:

• Je hebt recht op wachtlijstbemiddeling via je zorgverzekeraar
• Meld je bij meerdere aanbieders aan om je kansen te vergroten
• Vrijgevestigde psychologen hebben vaak kortere wachttijden
• Gebruik de wachtperiode voor zelfhulp en leefstijlaanpassingen
• Bij crisis is er altijd directe hulp beschikbaar

Laat de wachttijd je niet ontmoedigen. Blijf actief zoeken naar mogelijkheden en maak gebruik van de ondersteuning die er wel is.